تظاهرات کابل بدنبال برخورد خودرو های نظامی خارجی با شهروندان عادی کابل و گسترش سریع آن به سایر نقاط شهر بهمراه افزایش حدّت و شدت آن از یکطرف و واکنش های مختلف مقامات امریکایی که خواهان پرداخت غرامت شدند و مقامات افغان که آنرا زاییدهء اقدام و توطئهء کدام گروه سیاسی دانستند، از دیگر طرف؛ نکات قابل توجهی را در بر دارد که در خور تأمل و نقد می باشد.
در جریان این تظاهرات به سرعت خشم مردم شخص آقای کرزی را نشانه گرفته و با شعار های ضد وی و پاره کردن و آتش زدن عکس های وی به ظهور رسید. استیصال و خشم پنهان مردم ناشی از عدم کارآیی دولت، فساد گسترده، فقر فراگیر و عدم برخورداری توده های مردم از کمک های اهدایی و افزایش شدید فاصله فقیر و غنی است که در حمله به مراکز تجارتی (مانند بازار سیتی سنتر) ، هوتل ها و رستورانهای مجلل و تلویزیون خصوصی آریانا تجلی یافت.
در حالیکه دولت آقای کرزی در برابر شورش های مسلحانه و تروریستی طالبان در جنوب کشور از لحن نرم و آشتی جویانه ( بخوانید تسلیم طلبانه) استفاده نموده و از آشتی با آنها و دعوت طالبان برای شرکت در دولت دم می زند؛ جاوید لودین جوان نزدیک به رییس جمهور از مار های آستین و قطع کردن دست و برکندن ریشه عوامل این حادثهء خاص در سرای شمالی کابل سخن به میان می آورد. وقتی افکار عامهء مردم ما این دوگانگی گفتمانی را مشاهده می کنند، نمی توانند منطق درونی آنرا درک نمایند، پس بناچار آنرا در قالب های صُلب قومی و سمتی تحلیل می نمایند.
رییس جمهور افغانستان آقای کرزی گفت کسانی هستند که یک حادثه ترافیکی را بهانهء یک شورش قرار داده اند و رییس سنای افغانستان کسانی را متهم کرد که از قبل این شورش را برنامه ریزی کرده بودند. داوود جنبش (خلقی سابق) فرمانده پلیس کابل انگشت اتهام را به سوی برخی گروه های سیاسی (مجاهدین سابق) دراز کرد و دلیل آنرا هم گسترش سریع نا آرامی، مسلح بودن برخی از مظاهر چیان، حمل کردن برخی عکس ها در جریان مظاهره قلمداد نمود.
قبل از آنکه مقامات دولتی بدون تحقیق و تفحص لازم بطور شتابزده و هراسان از سازمان یافتگی تظاهرات دم می زدند بهتر بود به واقعیت های موجود در صحنهء مظاهره و زمینهء جامعه شناختی ،روانی، اقتصادی و فرهنگی موجود در افغانستان کمی می اندیشیدند.
در حالیکه از پنج سال به اینطرف با وجود سرازیر شدن میلیارد ها دالر کمک خارجی، فاصلهء فقیر و غنی روز به روز بیشتر شده و فقر عمومی بهمراه بیکاری- بخصوص در شهر کابل که از تراکم عودت کنندگان مهاجر نیز به ستوه آمده- در حد فاجعه رسیده است، در حالیکه بمبارانهای مواضع طالبان همراه با ضایعات غیر نظامیان بوده و احساسات مردم را به رقت آورده است، در حالیکه ناکار آمدی دولت در حل مشکلات عدیده و عظیم مردم کارد را به استخوان رسانده است؛ بسیار طبیعی تر به نظر می رسد که یک جرقه مانند حادثهء ترافیکی (بخوانید رانندگی سریع و بی دقت نظامیان خارجی در سرک های عمومی و مزدحم کابل) باعث انفجار عقدهء موجود و بهانه ای برای خالی کردن فشار های اقتصادی-روانی کنونی باشد که به سرعت دامنهء آن گسترش بیابد.
سوء استفاده ابزاری از حوادث:
هر چند با استفاده از تئوری توطئه می توان براحتی برف خود را بر بام دیگران انداخته و از خود سلب مسئولیت نمود، اما اندکی دقت می تواند توضیح علمی-منطقی قابل قبول را به ذهن متبادر بسازد. در عین حال نمی توان سوء استفاده از وضع موجود را چه در جریان حادثه و چه متعاقب آن حادثه نادیده گرفت:
1- سوء استفاده عناصر ماجراجو، بیکار، دزد از هرج و مرج ایجاد شده بدنبال مظاهرات خودجوش و احساساتی مردم داغدار و ستم کشیده در تشدید خشونت آمیز مظاهرات و چور و چپاول اموال عامه و دارایی های شخصی سرمایه داران.
2- در حالیکه در جوامع دستخوش تزلزل و بی ثباتی پناه بردن مردم عادی به شخصیت های محبوب و ملی خویش بعنوان یک تکیه گاه در لحظات دشواری و تنگنای سرنوشت یک پدیدهء شناخته شدهء روانی به حساب می آید؛ در عین حال سوء استفاده برخی عناصر از این گونه عکس ها برای اجرای مقاصد شخصی خویش در هنگامهء هرج و مرج نیز یک امر شایع می باشد.
3- سوء استفاده برخی جناح های سیاسی ( چه خلق و پرچم زخم خورده و چه افغان ملتی و شعله ای های تازه بدوران رسیده) برای زدن حریفان واقعی و یا خیالی سیاسی خویش با استفادهء ابزاری از تریبونهای تبلیغاتی نظیر بی بی سی و یا سایت های انترنتی.
4- سوء استفاده سخنگویان دولت برای سرپوش نهادن بر ضعف های دولت، فساد گسترده اداری، رشوه ستانی های سیستماتیک و دستگاه ناکارآمد پلیس.
ضیاء داوری
10 جوزای 1385 مطابق به 31 می 2006
يک روز پس از تظاهرات خشونت آميز ضد آمريکايی در کابل، مسئولان امنيتی این شهر می گويند در نا آرامی های روز گذشته دوازده نفر کشته شده اند که يک پليس نيز در اين ميان شامل است.
ژنرال جميل جنبش، فرمانده پليس کابل در يک کنفرانس خبری گفت که در اين حوادث نزديک به صد نفر ديگر زخمی شده اند. ژنرال جنبش که نتايج تحقيقات پليس در مورد بروز نا آرامی های روز گذشته در کابل را بازگو می کرد گفت حوادث روز گذشته نه تظاهرات بلکه يک "شورش" بود. او در اين مورد از بازداشت بيش از صد و چهل نفر خبر داد و افزود که شماری از اين افراد مسلح بوده اند و در بازجويی ها، به "جرم" خود اعتراف کرده اند. فرمانده پليس کابل همچنين گزارش های اوليه مبنی بر تيراندازی پليس بسوی افراد معترض را به شدت رد کرد. آقای جنبش در عين حال از ادامه مقررات منع رفت و آمد شبانه در شهر کابل خبر داد و گفت زمان برطرفی اين مقررات بعدا مشخص خواهد شد.
'حرکت سازماندهی شده'
پارلمان افغانستان نيز امروز (سه شنبه ۳۰ مه) جلسه کاری خود را به بررسی تظاهرات و نا آرامی های کابل اختصاص داد و با شماری از خانواده های قرابانيان اين خشونت ها ديدار کرد.
صبغت الله مجددی، رييس مجلس سنای افغانستان در اظهاراتی، تظاهرات کابل را "حرکت سازماندهی شده" توصيف کرد و گفت که اين تظاهرات بر اساس برنامه ريزی های قبلی صورت گرفته است. آقای مجددی افزود حمل شعارها از سوی تظاهر کنندگان، موجوديت اسلحه در اختيار آنان و غارت دارايی های عامه و شخصی، اين موضوع را ثابت می کند که شماری از افراد از قبل در انتظار چنين فرصتی بوده اند.
يونس قانونی، رييس مجلس نمايندگان افغانستان نيز در اين اجلاس تاکيد کرد که آنها بر حکومت اين کشور فشار وارد خواهند کرد تا عاملان تظاهرات شناسايی شده و به دادگاه کشانده شوند.
توضيح سفارت آمريکا
سفارت آمريکا در کابل، با انتشار اعلاميه ای، از حادثه "ترافيکی" روز دوشنبه کابل ابراز تاسف کرده و گفته است که اين حادثه، در اثر "عوارض فنی" روی داده است.
رونالد نيومن سفير آمريکا در کابل، در اعلاميه ای که از سوی اين سفارت منتشر شده، گفته است که موتر (خودرو) نيروهای ائتلاف، "به علت عوارض تکنيکی، نتوانست توقف کند". آقای نيومن با خانواده های قربانيان حادثه کابل ابراز همدردی کرده و گفته است که خسارت افرادی که در اين حادثه آسيب ديده اند، جبران خواهد شد. سفير آمريکا خواهان آرامش مردم شده و گفته است "نبايد اجازه دهيم يک حادثه تراژدی باعث تلفات و اندوه بيشتری شود".
تظاهرکنندگان کابل 'به سوی آمريکايی ها تيراندازی کرده اند'
نيروهای ائتلاف بين المللی تحت فرمان آمريکا برای نخستين بار تاييد کرده اند که نظاميان آمريکايی در جريان حوادث خشونت آميز روز دوشنبه، ۲۹ مه در کابل، "به منظور دفاع از خود مجبور به تيراندازی هوايی شده اند".
تام کالينس، سخنگوی نيروهای ائتلاف در يک کنفرانس خبری در کابل گفت پيش از اين که سربازان آمريکايی به تيراندازی هوايی اقدام کنند، شماری از تظاهرکنندگان بروی آنها آتش گشودند. او گفت: "تحقيقات ابتدايی نشان می دهد که ابتدا از ميان جمعيت مردم بسوی سربازان ما شليک شد و پس از آن سربازان ما برای دفاع از خود دست به اسلحه بردند و شليک هوايی کردند." آقای کالينس افزود با اين وجود، تحقيقات آنها در اين مورد ادامه دارد و تاکيد کرد که نتايج نهايی اين تحقيقات به زودی اعلام خواهد شد. اين اظهارات در حالی صورت می گيرد که شماری از تظاهرکنندگان و شاهدان عينی ادعا می کنند که سربازان آمريکايی بروی مردم آتش گشودند و شماری از تظاهرکنندگان در نتيجه آن کشته و زخمی شدند.
منابع رسمی دولت افغانستان آمار تلفات حوادث روز دوشنبه را دوازده نفر و مجروحان را بيش از صد نفر اعلام می کنند.
پيش از اين، ژنرال جميل جنبش، فرمانده پليس کابل نيز وجود اسلحه در ميان برخی از تظاهرکنندگان را تاييد کرده و گفته بود که اين، تظاهرات نبوده بلکه نتيجه يک "شورش" بوده است. فرمانده پليس کابل گفت که نزديک به صد و چهل نفر در اين تظاهرات بازداشت شده و شماری از آنها به "جرم" خود نيز اعتراف کرده اند.
