شاهراه فرا افغان، نقطه عطفی در روابط ايران و ازبکستان

با گفته کارشناسان، سفر هيئتی ايرانی به رياست محمد رضا عارف، معاون اول رئيس جمهور ايران و هيئتی افغان به رياست سهراب علی صفری، وزير فوائد عامه افغانستان به ازبکستان زمينه گسترش روابط و همکاريهای اقتصادی و تجاری سه کشور را فراهم کرد.

هرچند سران ايران، ازبکستان و افغانستان در مورد ايجاد جاده ترابری بين المللی فرا افغان در تابستان سال 2003 ميلادی در تهران، توافق کرده بودند، اما نخستين گردهمايی مقامهای ذيربط اين سه کشور در تاشکند درست بعد از يک سال و نيم برگزار شد.

مسئولان راه و ترابری، ارتباطات و فوائد عامه ايران، ازبکستان و افغانستان توانستند مشترکاً برای نخستين بار مقررات شورای بين المللی هماهنگ کننده ايجاد اين جاده را به تصويب رسانند.

اين جاده از شهر ترمذ در جنوب ازبکستان سر گرفته، از طريق بندر (گذرگاه مرزی) حيرتان و شهرهای مزار شريف در شمال افغانستان و هرات در غرب اين کشور به بندرعباس و چابهار در ايران وصل خواهد شد و کشورهای منطقه را به آبهای آزاد خواهد رساند.

گفته می شود که بهره برداری از خط راه آهنی که از تجن ترکمنستان از طريق سرخس در ايران تا بندرعباس امتداد دارد و با مساعدت متخصصان ازبک احداث شده و کشورهای منطقه را به بازار جهانی وصل کرده است، نمی تواند نيازمنديهای ازبکستان و ديگر کشورهای آسيای ميانه را به صورت کامل رفع کند.

کارشناسان ضمن تأکيد بر روند کند ايجاد جاده فرا افغانی می گويند که عدم ثبات و امنيت کامل در افغانستان از عوامل عمده بازدارنده اجرای اين برنامه بوده است اما مقامهای راه و ترابری ازبکستان می گويند که در دو سال آخر بسياری از پلها و راهها در شمال افغانستان را بازسازی کرده اند و از اين طريق، عملاً برای احداث جاده بين المللی فرا افغان اقدام شده است.

در همين حال، برخی ديگر از کارشناسان اظهارنظر می کنند که ازبکستان به عنوان شريک نزديک استراتژيک آمريکا از نزديک شدن به ايران در هراس بود و در پی نزديکی مجدد به روسيه و چين در تابستان سال گذشته ميلادی، با جرأت بيشتری اجرای توافقاتش با ايران را از سر گرفته است.

ايران از زمان برقراری روابط ديپلماتيک با ازبکستان در سال 1992 ميلادی و نخستين سفر اکبر هاشمی رفسنجانی، رئيس جمهور وقت ايران به اين کشور تلاش می کند که از طريق ازبکستان به بازارهای نيمه خالی منطقه و بعد، قزاقستان و روسيه راه پيدا کند.

هرچند در سفر محمدرضا عارف، معاون اول رئيس جمهور ايران و همسر او و منصور غلامی، رئيس دانشگاه بوعلی سينا همدان به ازبکستان با استادان و دانشجويان دانشگاه خاورشناسی تاشکند ملاقات داشته اند و در اين ديدار، آقای عارف عنوان دکترای افتخاری اين دانشگاه را دريافت کرد، دولت ازبکستان از اعزام استادان و دانشجويان به ايران به صورت کلی اجتناب می کند.

در همين حال، در اين اواخر، دانشگاه تهران با دانشگاه ملی تاشکند توافق همکاری امضا کرده است.

در حال حاضر، بيش از چهل شرکت و هفت نمايندگی ايران در ازبکستان ثبت شده، ورود سرمايه ايران به اين کشور افزايش يافته و در پی برگزاری نمايشگاه فناوری و توانمنديهای ايران در تاشکند در پائيز گذشته، حضور سرمايه گذاران ايران در ازبکستان بيش از پيش محسوس است.

همچنين، مبادله کالا ميان اين دو کشور در ده ماه اخير بيش از پنجاه درصد افزايش يافته و به حدود 290 ميليون دلار آمريکا رسيده است.

به گفته کارشناسان، ايران و ازبکستان به مرحله جديد همکاری گسترده وارد شده اند و مقامات دولتی دو کشور برای خود مشخص کرده اند که چه چيزهايی از همديگر توقع دارند.